Επιστημονικός Τομέας, Αρμοδιότητες, και Εξειδίκευση

Η κάθε μια από τις παραγωγικές δραστηριότητες που είναι γνωστές, είτε είναι επιστημονική είτε όχι, προκειμένου να εκτελεστεί χρειάζεται ορισμένους παράγοντες ή βασικά δομικά στοιχεία, τα οποία χωρίζονται σε εξωγενή και ενδογενή:

Εξωγενή δομικά στοιχεία

Ως εξωγενή ορίζονται τα προϊόντα που παράγονται από μια άλλη, εντελώς διαφορετική παραγωγική δραστηριότητα και που στη συνέχεια μεταφέρονται για να χρησιμοποιηθούν σαν πρώτες ύλες στην παραγωγή των προϊόντων που παράγονται από την δραστηριότητα που εξετάζεται. Π.χ. τα δεδομένα είναι τα προϊόντα του ερευνητικού τομέα, τα οποία ,όταν μεταφερθούν στον θεωρητικό τομέα, χρησιμοποιούνται σαν πρώτες ύλες (εξωγενής παράγοντας) με τις οποίες θα παραχθούν τα θεωρητικά προϊόντα.

Ενδογενή δομικά στοιχεία

  • Εξειδικευμένα μέσα παραγωγής. Όσο πιο εξειδικευμένα είναι τα προϊόντα που παράγονται από μια δραστηριότητα τόσο πιο εξειδικευμένα είναι τα μέσα που χρειάζονται για να παραχθούν.
  • Μέθοδοι ή διαδικασία παραγωγής Η κάθε παραγωγική δραστηριότητα χρησιμοποιεί τις δικές της μεθόδους ή την δική της διαδικασία παραγωγής.
  • Αρχές και κανόνες που ρυθμίζουν την εύρυθμη λειτουργία της συγκεκριμένης δραστηριότητας
  • Κριτήρια αξιολόγησης και επιλογής των πρώτων υλών, των μέσων, και των μεθόδων που θα χρησιμοποιηθούν
  • Εξειδικευμένοι ειδικοί οι οποίοι διαθέτουν τις γνώσεις που απαιτούνται για να επιλέξουν και να χρησιμοποιήσουν όλα τα παραπάνω και
  • Αρμοδιότητες (ειδικότης έργου) οι οποίες προσδιορίζουν με σαφήνεια και ακρίβεια το έργο ,δηλαδή το σύνολο των επιμέρους δραστηριοτήτων που συγκροτούν τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Ένας επιστημονικός τομέας θεωρείται και είναι συγκροτημένος όταν διαθέτει όλα τα παραπάνω. Η αποτελεσματικότητά του καθορίζεται από την επάρκεια, την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα αυτών των δομικών στοιχείων. Αν έστω και ένα από αυτά λείπει ή δεν είναι ποιοτικά άρτιο και αποτελεσματικό, τότε ο τομέας θα εμφανίζει αδυναμίες στην εκτέλεση του έργου του.

Αρμοδιότητες

Οι αρμοδιότητες, αν και φαινομενικά δεν συνιστούν δομικό στοιχείο, εντούτοις διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην συγκρότηση ενός οποιουδήποτε εξειδικευμένου επιστημονικού τομέα. Ουσιαστικά αποτελούν την αναγκαία συνθήκη που επιβάλλει την δημιουργία του τομέα.

Η επιστήμη αναγκάζεται να δημιουργήσει έναν νέο ειδικό τομέα όταν διαπιστώσει ότι στα πλαίσια της λειτουργίας της υπάρχουν ορισμένες δραστηριότητες οι οποίες είναι αδύνατον να εκτελεστούν σωστά από τους τομείς που ήδη υπάρχουν. Όταν διαπιστωθεί ότι οι τομείς που ήδη υπάρχουν δεν έχουν ούτε τις ειδικές γνώσεις ούτε τα ειδικά μέσα που χρειάζονται για να εκτελέσουν σωστά τις συγκεκριμένες δραστηριότητες, τότε και μόνον τότε η επιστήμη προχωρά ουσιαστικά και όχι τυπικά, στην δημιουργία ενός νέου τομέα, στον οποίο αναθέτει τις συγκεκριμένες δραστηριότητες και στην συνέχεια φροντίζει να τον εξοπλίσει μ’ αυτά που χρειάζονται για να τις εκτελέσει.

Αν δεν βεβαιωθούν όλα τα παραπάνω, ο νέος τομέας δεν θα συγκροτηθεί ποτέ πραγματικά. Ακόμα και αν δημιουργηθεί, δεν θ’ αποκτήσει ποτέ αυτά που του χρειάζονται, εφ’ όσον θα μείνει γυμνός από αρμοδιότητες. Η παρουσία ενός τομέα χωρίς αρμοδιότητες θα είναι τυπική. Ο τομέας θα παραμείνει γυμνός γιατί δεν θ’ αποκτήσει ποτέ αυτά που του χρειάζονται.

Εξειδίκευση

Οι ειδικοί είναι ο ακρογωνιαίος λίθος πάνω στον οποίο στηρίζεται η εκτέλεση μιας οποιασδήποτε παραγωγικής δραστηριότητας. Μέσα από την εκπαίδευση αποκτούν τις ειδικές γνώσεις που χρειάζονται για να εκτελέσουν σωστά το ειδικό έργο στο οποίο εξειδικεύονται. Ο κάθε ένας από τους τομείς της επιστήμης που είναι συγκροτημένοι (π.χ. τομείς έρευνας) διαθέτει τους δικούς του ειδικούς, οι οποίοι έχουν εξειδικευθεί να εκτελούν το έργο που ανήκει στον τομέα, ενώ από την άλλη αποφεύγουν με θρησκευτική ευλάβεια να εμπλακούν στο έργο ενός άλλου τομέα, ακόμη και αν αυτός είναι ομοειδής με τον δικό τους, προφανώς γιατί δεν έχουν την εξειδίκευση που χρειάζεται για να το εκτελέσουν σωστά.

Εξειδίκευση στην εποχή μας

Ο θεωρητικός τομέας σήμερα είναι ο μόνος που δεν υπακούει στον κανόνα της εξειδίκευσης. Δεν έχει επιστήμονες οι οποίοι θα έχουν εξειδικευθεί στο θεωρητικό έργο. Το έργο του εκτελείται συνήθως από ειδικούς που έχουν εξειδικευθεί στην έρευνα. Στο καθεστώς που έχει καθιερωθεί στην σύγχρονη επιστήμη, το θεωρητικό έργο δεν έχει καταχωρηθεί ως εξειδικευμένη επιστημονική παραγωγική δραστηριότητα και γι’ αυτό η επιστήμη δεν έχει φροντίσει να εξειδικεύσει ειδικούς στην εκτέλεση του θεωρητικού έργου. Κατά κάποιον τρόπο, ο θεωρητικός τομέας σε όλες τις κανονικές επιστήμες λειτουργεί σαν παράρτημα του ερευνητικού. Μπορούμε να πούμε ότι ο τρόπος με τον οποίο εκτελούνται όλες οι θεωρητικές δραστηριότητες είναι εμπειρικός. Όλα γίνονται «με κάποιον τρόπο» ο οποίος δεν διατυπώνεται, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν καλύπτεται από την πλήρη και αναλυτική επιστημονική γνώση. Όλοι οι ειδικοί σε όλους τους τομείς της έρευνας, στην προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν τα φαινόμενα που μελετούν, ερμηνεύουν τα ερευνητικά δεδομένα και τα χρησιμοποιούν για να παράγουν θεωρίες και υποθέσεις, αλλά κανείς δεν είναι σε θέση να διατυπώσει αναλυτικά ούτε τις φάσεις της διαδικασίας που ακολούθησε για να παράγει τα θεωρητικά προϊόντα ούτε τα «μέσα» που χρησιμοποιεί.

Η έλλειψη ειδικών επιστημονικών γνώσεων (επιστημονικής εξειδίκευσης) είναι εμφανής και καλύπτει όλους τους παράγοντες που υπεισέρχονται στο θεωρητικό έργο και αποτυπώνεται με την μορφή της αδυναμίας συστηματικής παραγωγής βάσιμων θεωριών και υποθέσεων. Οι επιτυχίες είναι σπάνιες και οφείλονται κατά κύριο λόγο στην τύχη, ενώ οι αποτυχίες αποτελούν την συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων. Η εμπειρική εκτέλεση μιας δραστηριότητας, εκτός των άλλων μειονεκτημάτων της, δεν επιτρέπει σ’ αυτόν που την εκτελεί να εντοπίσει τους παράγοντες που ευθύνονται για την αποτυχία ώστε να παρέμβει και να τους βελτιώσει. Η επιστημονική εξειδίκευση είναι ο καταλύτης που εξαφανίζει τα παραπάνω μειονεκτήματα. Ο ειδικός που έχει εξειδικευθεί με επιστημονικό και όχι με εμπειρικό τρόπο, εκτός του ότι μπορεί να εκτελέσει σωστά την δραστηριότητα στην οποία έχει εξειδικευθεί, είναι ο μόνος που έχει την δυνατότητα, σε περίπτωση αποτυχίας, με την βοήθεια των γνώσεων που έχει, να εντοπίσει τα αίτια στα οποία οφείλεται η αποτυχία και να παρέμβει για να τα βελτιώσει. Π.χ. αν ο θεωρητικός τομέας διέθετε εξειδικευμένους θεωρητικούς, κανένας απ’ αυτούς δεν θα τολμούσε να αποδώσει την αδυναμία παραγωγής βάσιμων θεωριών στην ανεπάρκεια των δεδομένων, γιατί όλοι θα γνώριζαν ότι οι θεωρίες παράγονται για να καλύψουν την ανεπάρκεια των δεδομένων και ότι η έλλειψη δεδομένων αποτελεί την αναγκαία συνθήκη που επιβάλλει την παραγωγή θεωριών. Αν όλοι γνώριζαν τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει η ποιότητα της επιστημονικής αντίληψης (θεωρητικό «μέσο») στην ποιότητα των θεωριών και των υποθέσεων που παράγονται απ’ αυτήν, όλοι θα μπορούσαν ν’ αντιληφθούν πολύ εύκολα ότι η αποτυχία οφείλεται στην κακή ποιότητα του «μέσου» που χρησιμοποιούν, οπότε θα μπορούσαν να βελτιώσουν την επιστημονική αντίληψη και να βελτιώσουν μ’ αυτόν τον τρόπο την απόδοση του θεωρητικού τομέα

 Ο θεωρητικός τομέας όπως και ο ερευνητικός δεν διαφέρει απο καμία άλλη παραγωγική δραστηριότητα και για να μπορέσει να εκτελέσει σωστά το έργο του έχει απόλυτη ανάγκη από ειδικούς που θα έχουν εξειδικευθεί στο θεωρητικό έργο.