Φάση 4η: Ερμηνεία δεδομένων

Η επιστήμη είναι εξ ορισμού η δραστηριότητα που έχει αναπτύξει ο άνθρωπος για να προσεγγίσει το άγνωστο με την βοήθεια του γνωστού. Το «γνωστό» στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι τα στοιχεία κάθε μορφής (ερευνητικά δεδομένα, ενδείξεις, παρατηρήσεις, γνώσεις κ.λ.π.) που συγκεντρώνονται από την μελέτη του αντικειμένου της επιστήμης. Π.χ. τα στοιχεία της συμπεριφοράς που εκδηλώνουν τα ζωντανά κύτταρα όταν δέχονται την επίδραση ενός ηλεκτρικού πεδίου αντιστοιχούν στα δεδομένα που συγκεντρώνονται από την μελέτη του φαινομένου. Τα δεδομένα είναι λοιπόν το σταθερό υπόβαθρο στο οποίο πρέπει να βασιστεί αναγκαστικά η συστηματική προσπάθεια προσέγγισης του άγνωστου. Από την άλλη μεριά όλα τα δεδομένα ισοδυναμούν με κωδικοποιημένα μηνύματα ή με τις κωδικοποιημένες απαντήσεις που δίνει η φυσική πραγματικότητα στα ερωτήματα που της θέτουμε. Επομένως η συστηματική προσπάθεια προσέγγισης του άγνωστου με την βοήθεια του γνωστού ανάγεται στην γνωστή ερμηνεία και μέσω αυτής στην κατανόηση των δεδομένων. Τα δεδομένα σ’ αυτή την προσπάθεια αντιστοιχούν στο γνωστό και οι σωστές ερμηνείες τους στο άγνωστο.

Ο ειδικός που θέλει πραγματικά να προσεγγίσει και να κατανοήσει το άγνωστο φαινόμενο που μελετά, οφείλει αναγκαστικά να ερμηνεύσει σωστά όλα τα δεδομένα που έχουν παραχθεί από την μελέτη του φαινομένου. Η επιλεκτική ερμηνεία ορισμένων μόνο δεδομένων, η περιθωριοποίηση έγκυρων δεδομένων και η παραγωγή αβάσιμων ερμηνειών οδηγούν την προσπάθεια κατανόησης του άγνωστου σε αδιέξοδο. Για να μπορέσουμε να διαβάσουμε και να κατανοήσουμε πλήρως το περιεχόμενο ενός βιβλίου θα πρέπει να κατανοήσουμε όλα τα κεφάλαια από τα οποία απαρτίζεται. Εάν παραλείψουμε έστω και ένα από τα κεφάλαια γιατί δεν μπορούμε να το κατανοήσουμε, τότε η άποψη που θα διαμορφώσουμε θα είναι αποσπασματική, αυθαίρετη και αβάσιμη.

Επειδή η ερμηνεία των δεδομένων είναι μια εξειδικευμένη θεωρητική δραστηριότητα, είναι φανερό πως η απόδοσή της καθορίζεται από το επίπεδο των ειδικών γνώσεων που διαθέτει αυτός που την εκτελεί. Για να εκτελεστεί σωστά θα πρέπει αυτός που την εκτελεί να γνωρίζει και να μπορεί να διατυπώσει με σαφήνεια τις γνώσεις που αφορούν α) τον τρόπο ή τους τρόπους με τους οποίους ερμηνεύονται τα δεδομένα και β) τον τρόπο ή τα κριτήρια με τα οποία αξιολογείται η ποιότητα των ερμηνειών. Αυτός που δεν διαθέτει και δεν μπορεί να διατυπώσει τις συγκεκριμένες γνώσεις αλλά παρ’ όλα αυτά προσπαθεί να ερμηνεύσει τα δεδομένα της επιστήμης λειτουργεί εμπειρικά και όχι επιστημονικά. Το έργο του δεν βασίζεται στο σταθερό υπόβαθρο των ειδικών γνώσεων και ως εκ τούτου δεν μπορεί να έχει την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα του επιστημονικού έργου. Σαν εμπειρικός δεν θα μπορέσει να το εκτελέσει με επιτυχία ενώ στην περίπτωση της αναπόφευκτης αποτυχίας δεν θα μπορέσει να εντοπίσει τους παράγοντες στους οποίους οφείλεται ώστε να μπορέσει να παρέμβει και να τους βελτιώσει.